Zabytki Darłowa
Zamek Książąt Pomorskich
Wprawdzie nie odnaleziono dotychczas dokumentów bezpośrednio odnoszących się do budowy zamku w Darłowie, ale wyniki badań archeologicznych i architektonicznych oraz przesłanki historyczne umożliwiają datowanie powstania zamku na II połowę XIV wieku. Był to okres panowania księcia Bogusława V i Elżbiety, córki Kazimierza Wielkiego. Książę w roku 1352 zakupił od bogatej mieszczki darłowskiej - Elżbiety von Behr - wyspę wraz z młynem, z myślą o budowie na niej warowni.
Lata 1352-1372 wyrósł na wyspie zamek, który w swym głównym zarysie przetrwał do dnia dzisiejszego. Dzieło Bogusława V było obiektem tak reprezentacyjnym, że już w roku 1372 odbył się w jego murach zjazd książąt pomorskich - braci i kuzynów Bogusława.
Pierwotny zamek gotycki, usytuowany w południowej części miasta, założono na planie zbliżonym do kwadratu o wymiarach 32 x 34 metry. Dziedziniec otoczony był murem obronnym o wysokości około 14 metrów zwieńczonym blankami. Wjazd do zamku od strony miejskiej prowadził przez most na kanale młyńskim i podzamcze do bramy w murze obronnym skrzydła północnego. Nad bramą nadbudowano strzelnicę i ganek dla straży zamkowej. Zabudowania zamkowe usytuowane były wzdłuż wschodniej i południowej linii muru obronnego. Po wschodniej stronie bramy północnej wybudowano trzypiętrowy budynek mieszkalny dla załogi, połączony w parterze z dużą, czteroprzęsłową salą, przykrytą sklepieniem gwiaździstym, która pełniła rolę sali rycerskiej. W narożniku południowo-wschodnim posadowiono dwupiętrowy budynek mieszkalny - zwany „łącznikiem" (Zwischenbau) - prawdopodobnie przeznaczony dla zarządcy książęcego. Wysunięta w kierunku południowym trzypiętrowa wieża (o wysokości 23 metrów) z przejazdem bramnym na folwark, gospodarcze podzamcze i zastawki do łowienia łososi pełniła funkcje obronne. Miała ona chronić zamek, miasto i port przed niespodziewanym atakiem od południa.
Pierwszym władcą, który unowocześnił system obronny i rozbudował zamek, był książę Eryk I Pomorski. Działo się to w latach 1449-59, gdy po utracie tronów Skandynawii stary i zgorzkniały, powrócił na swoje dziedzictwo.
Książę Eryk I Pomorski (1382-1459) - król Danii, Szwecji i Norwegii zjednoczonych Unią Kalmarską. Eryk wywodzący się z pomorskiej, książęcej dynastii Gryfitów urodził się na darłowskim zamku, gdzie spędził również ostatnie dziesięć lat swojego życia. Król Trzech Królestw zwany był także ostatnim Wikingiem Bałtyku z racji korsarskiej profesji, którą uprawiał po tym, jak został zdetronizowany z tronów Skandynawii.
Muzeum Zamek Książąt Pomorskich
ul. Zamkowa 4
tel. 94 314 23 51
e-mail: biuro@zamekdarlowo.pl
Fontanna Rybaka
Pomnik pełniący także funkcję fontanny znajduje się na rynku, tuż obok ratusza.
Wykonana została przez sławieńskiego rzeźbiarza Wilhelma Grossa jako pomnik ku czci ludzi morza. Fundatorem fontanny był najbogatszy darłowski armator – z rodziny Hemptenmacherów, który swoimi statkami rozsławiał nazwę miasta Darłowo na wszystkich kontynentach. Członkowie tej familii byli właścicielami znaczącej na Bałtyku floty żaglowców i statków handlowych.
Cokół, na którym stoi Rybak z czterech stron otaczają spiżowe tablice, przedstawiające na płaskorzeźbach sceny z życia mieszkańców Darłowa.
Tablica od strony ratusza przedstawia rycerza z mieczem u boku wskazującego rolnikom teren, na którym powstanie miasto, a siedzący skryba opisuje to historyczne wydarzenie. Są tu też pierwsi budowniczy miasta, którzy kopią fosę i usypują wały miejskie. W dali widać morze.
Obok niego płaskorzeźba ukazująca robotników kopiący fosę, mającą okrążać warowny gród.
Od strony północnej artysta przedstawił szkutników budujących żaglowy, dwumasztowy statek handlowy w darłowskiej stoczni. W dali widać mieszczańskie kamieniczki. Darłowo słynęło z budowy solidnych statków już od XIV wieku, które umożliwiały handel morski i wyprawy do Skanni po solone ryby.
Na wschodniej tablicy widnieje unosząca się na falach hanzeatycka koga.
Na ostatniej płaskorzeźbie, skierowanej na stronę południową, pokazany jest pasterz pilnujący stada owiec i kobieta pasąca gęsi. Gęsie mięso, a szczególnie wątróbki były najlepszym produktem eksportowym Darłowa.
Brama Kamienna ( Wysoka)
XIV-wieczna brama, zwana też Bramą Kamienną lub Murowaną jest jedyną z trzech bram, która ocalała do dziś.
Wraz z pozostałymi bramami i z 1500 m murem stanowiła obwarowania miejskie. Postawiona na planie kwadratu z cegły w układzie wendyjskim, w górnej partii polskim. Budowla czterokondygnacyjna, z ostrołukowym przejazdem, zwieńczona czterospadowym, namiotowym dachem krytym dachówką. Zdobiona ostrołukowymi blendami, pomalowanymi na biało.
Obecny wygląd zawdzięcza remontowi przeprowadzonemu w 1732 roku. Datę tę uwieczniono za pomocą żelaznych prętów na elewacji zachodniej. We wnętrzu zachowały się otwory strzelnicze. Z bramy straże obserwowały miasto i okolice oraz alarmowały w przypadku pożaru lub innego niebezpieczeństwa.
Ratusz Miejski
Stary ratusz, który stał w centralnym miejscu rynku ( zarys starego ratusza można zobaczyć na płycie rynku) spłonął doszczętnie podczas wielkiego pożaru w 1722 r. Dotychczasową siedzibę władz miejskich przeniesiono do gruntownie przebudowanych hal targowych, położonych niedaleko Kościoła Mariackiego, które od 1725 roku do dziś oficjalnie pełnią rolę miejskiego ratusza.
Wnętrze nie ma charakteru zabytkowego. Na uwagę zasługuje pozostały po poprzednim ratuszu renesansowy portal, znajdujący się nad drzwiami wejściowymi. Przedstawia herb miasta - gryfa z ogonem ryby - oraz napis po łacinie, który w tłumaczeniu brzmi:
"Miasto założone w 12 (ostatnie cyfry daty nie zostały umieszczone, gdyż nie są dokładnie znane) roku po Chrystusie, powiększono w 1312 roku. Trzy razy spłonęło: 1589, 1624, 1648. tyleż razy odżyło. Bogu i księciu miłe, bądź zawsze szczęśliwe. Rośnij grodzie, rozkwitaj. Bóg niech cię uszczęśliwia, Książę niech cię długo osłania. Lecz o rozpaczy, znowu zniszczone ogniem w roku 1675 i 1722, a ten ratusz na nowo odbudowany w roku 1725 niech będzie po raz ostatni".
Kościół Mariacki
Kościół Mariacki, bazylika mniejsza z najważniejszą w mieście 60-cio metrową wieżą. Pod kościelną wieżą Kościoła Mariackiego w Darłowie znajduje się Mauzoleum Pomorskie, gdzie w trzech sarkofagach spoczywają: Eryk I (król Danii, Szwecji i Norwegii oraz książę ziemi słupskiej i stargardzkiej), Elżbieta (zmarła w 1653 roku, żona ostatniego pomorskiego księcia Bogusława XIV) oraz Jadwiga (żona Ulryka, brata Bogusława XIV).
W roku 1321 biskup kamieński Konrad (1318-1322) przekazał patronat kościoła w Darłowie braciom Święcom: Piotrowi i Jaśkowi oraz synowi Piotra, Wawrzyńcowi. Rok ten uważa się za początek budowy kościoła NMP Wniebowziętej, zwanego Kościołem Mariackim. W roku 1394 książę zachodniopomorski Bogusław VIII sfinansował rozbudowę Kościoła Mariackiego. Wybudowano wtedy wieżę kościelną, a w XVI wieku zakrystię i kaplice boczne. Kościół nawiedzały pożary w latach: 1589, 1624, 1679 i 1722. W pożarze w roku 1679, powstałym od pioruna, spaliło się całe wnętrze kościoła wraz z wieżą.
W 1540 roku kościół objęli protestanci. W 1897 roku wstawili oni przed chórem i bocznymi nawami drewniane balkony.
14 sierpnia 1945 roku franciszkanie z Prowincji Matki Bożej Niepokalanej objęli kościół i 1 września tego roku dokonano jego poświęcenia. Od 1974 roku rozpoczęto regotyzację kościoła. Usunięto dostawione balkony wraz z drewnianą klatką schodową, odbito tynki żeber sklepień w nawie głównej, a w nawach bocznych i kaplicach usunięto tynki z filarów. Odsłonięto wnęki i dwa portale gotyckie.
Na uwagę w kościele zasługują renesansowa ambona z 1684 roku, kunsztownie rzeźbiona, cztery barokowe obrazy z pierwszej połowy XVIII wieku, sześć portretów Apostołów z końca XVII wieku, renesansowa misa chrzcielna z XVI wieku, barokowy krucyfiks i tabernakulum z XVII wieku, barokowe stalle z XVII wieku, mosiężny żyrandol z aniołem z przełomu XVII i XVIII wieku oraz prospekt organowy z 1853 roku.
W obejściu świątyni znajduje się specyficzne Lapidarium, upamiętniające dawnych mieszkańców ziemi darłowskiej, w którym zgromadzono pozostałości z pobliskich cmentarzysk aż czterech wyznań: katolickiego, ewangelickiego, prawosławnego i żydowskiego.
Dąb „ Martin Luter”
Przy ulicy Franciszkańskiej obok Kościoła Mariackiego stoi pomnik przyrody - dąb nazwany "Marcin Luter". Drzewo zasadzono 1 listopada 1817 roku na pamiątkę 300-lecia reformacji w kościele.
Kościół św. Gertrudy
Do najciekawszych zabytków architektury sakralnej Pomorza Środkowego należy bez wątpienia gotycki Kościół św. Gertrudy w Darłowie. Ta niewielka świątynia zbudowana została w drugiej XIV w. jako kaplica poza murami miejsta. Najstarsza wzmianka o niej pochodzi z 1497 r. kiedy to Darłowo nawiedził ogromny niszczący sztorm i pod samą kaplicę fale wyrzuciły statek. Jak głosi jedna z legend, to na pokładzie tego statku znajdowała się księżniczka Gertruda, która w obliczu niebezpieczeństwa modliła się i przyrzekała, że jeśli zostanie uratowana to w miejscu w którym wyląduje, w podzięce za szczęśliwe dotarcie do lądu ufunduje kaplicę.
Kaplica zbudowana została w kształcie zbliżonym do rotundy o bokach na przemian dłuższych i krótszych. Złożona jest z sześciobocznej części centralnej i obejścia. Na zewnątrz kaplica opięta jest uskokowymi przyporami, między którymi mieszczą się powiększone w 1912 r. otwory okienne i trzy ostrołukowe portale gotyckie, z których najciekawszy jest północno-wschodni, z bogato profilowanymi łukami archiwolty, wspartymi na ceramicznych kapitelach. Środkowa część nakryta jest wysokim dachem ostrosłupowym, założonym po pożarze w 1624 r., zaś obejście nakrywa dach pulpitowy. Wewnątrz środkowa wyższa część otwarta jest do niższego obejścia ostrołukowymi arkadami, wspartymi na ośmiobocznych filarach. Centralną część nakrywają sklepienia gwiaździste sześcioramienne, zaś przęsła obejścia nakryte są sklepieniami sześcio- i ośmiopolowymi. Wewnątrz świątyni znajdują się drewniane empory ozdobione rzeźbionymi i malowanymi parapetami. Interesujące są też ławy z 1593 r. pokryte m.in. malowanymi wizerunkami Lutra i Melanchtona oraz świętych Piotra i Pawła. Na wprost ołtarza znajduje się neobarokowy prospekt organowy z 1912 r. a na nim organy z 1860 r. Kaplica od 1990 r. została podniesiona do rangi kościoła, przy którym erygowano nową parafię.
Kościół św. Jerzego
To nieduży średniowieczny kościółek z XV wieku, który był kościołem szpitalnym. Duchowni świątynizajmowali się służbą ubogim, trędowatym, chorym.
Kamienica Hemptenmacherów
W narożu ulic Powstańców Warszawskich i Rynkowej znajduje się wpisana do rejestru zabytków kamienica dawnych właścicieli największej floty żaglowców na Pomorzu. Jest to jedna z najbardziej okazałych kamienic w Darłowie wzniesiona w 1604 roku Przebudowano ją w stylu późnobarokowym w 1793, a następnie w XIX wieku. Okres budowy i przebudowy potwierdza wmurowana tablica z datami i nieotaklowanym żaglowcem (bez masztów, lin i żagli), która świadczy o tym, że kamienica należała do najbogatszego darłowskiego armatora - rodziny Hemptenmacherów. Byli oni właścicielami 52 statków żaglowych w drugiej połowie XIX wieku.
Dom Jana z Maszewa
Na rogu ul. Powstańców Warszawskich i ul. Morskiej znajduje się gotycka kamienica rycerza, kapitana gwardii książęcej- Jana z Maszewa (Jana Massowa). Jego postać związana jest z Panią darłowskiego zamku, księżną Zofią, która darzyła go wielkim i odwzajemnionym uczuciem. Legenda głosi, iż kamienicę z zamkiem łączyło tajemne podziemne przejście, którym rycerz nocą przemykał do swojej ukochanej.
Fortyfikacje obronne z II wojny światowej
Fortyfikacje Marian (znajdujące się przy ulicy Helskiej w Darłówku) zostały wybudowane w latach 1937-1942 przez Kriegsmarine. Nie stanowiły one elementów linii obrony, a jedynie służyły jako testery do sprawdzenia skuteczności nowych potężnych pocisków. Podczas II Wojny Światowe armia niemiecka pracowała w Darłowie nad największymi działami w historii świata. Olbrzymie działa o wdzięcznych imionach „Dora” i „Gustaw” miały miotać pociski kalibru do 1.000 mm, na odległość kilkudziesięciu km i przebić ścianę 7 metrów żelbetu czy płytę stalową o grubości 1 metra. Do dziś zachowały się elementy stanowisk pod monstrualne armaty, wysoki mur oraz pozostałości infrastruktury militarno-technicznej niezbędnej przy realizacji tego typu przedsięwzięcia. Jak duże znaczenie dla armii niemieckiej stanowiły badania nad bronią przyszłości może świadczyć fakt, że poligon osobiście wizytował Adolf Hitler 19 marca 1943 roku.
źródła: https://www.darlowo.pl/